Sau ánh đèn lồng: những làng nghề truyền thống quanh Hội An

Bước ra khỏi phố cổ, chạm vào đôi tay đang lưu giữ truyền thống

Phố cổ Hội An rực đèn lồng là hình ảnh có lẽ đã in vào tâm trí của tất cả những ai từng một lần đặt chân đến nơi đây. Những mái nhà vàng, những con hẻm nhỏ, những chiếc đèn soi xuống sông Hoài buổi tối - tất cả đẹp và có phần xa hoa đến mức đôi khi khiến người ta quên rằng phía sau vẻ đẹp ấy là rất nhiều đôi bàn tay từng ngày lưu giữ những giá trị truyền thống.

Chỉ cần rời phố cổ một đoạn ngắn, bạn sẽ thấy một Hội An khác chậm hơn và ít ồn ào hơn. Ở đó, gốm vẫn xoay trên bàn quay, gỗ vẫn được chạm khắc bằng tay, chiếu vẫn dệt từ sợi cói ven sông, và rau vẫn được chăm từ sáng sớm, trước khi những quán ăn trong phố bắt đầu đón khách.

Những làng nghề quanh Hội An không phải nơi bạn chỉ đến để chụp vài tấm hình rồi đi. Họ xứng đáng để bạn ngồi xuống, thử làm một việc gì đó bằng tay, dù cái bát đầu tiên hơi méo, đường dệt đầu tiên còn vụng, hay luống rau bạn tưới chưa đều. Cái hay nằm chính ở chỗ đó: được chạm vào một phần đời sống đã âm thầm làm nên Hội An từ rất lâu trước khi nơi này trở thành một điểm du lịch nổi tiếng.

Hãy bắt đầu với đất, đi qua gỗ, ghé một ngôi làng dệt chiếu còn rất mộc, rồi để dành buổi sáng đẹp nhất cho Trà Quế, nơi bạn có thể đổi máy ảnh lấy một chiếc cuốc và hiểu Hội An bằng mùi rau thơm trên tay.

Năm thế kỷ trên một bàn xoay: Làng gốm Thanh Hà

Cách phố cổ vài cây số, bên dòng Thu Bồn, Thanh Hà đã sống với đất hơn 500 năm. Đến làng, thứ bạn dễ nhớ nhất có lẽ không phải một món đồ gốm cụ thể, mà là âm thanh đều đều của bàn xoay, tiếng tay chạm vào đất ướt, tiếng lò nung và cảm giác mọi thứ diễn ra chậm hơn ngoài kia một nhịp.

Hãy đứng nhìn nghệ nhân vuốt một cục đất thành chiếc bình chỉ trong vài chuyển động. Nó trông dễ đến mức bạn sẽ muốn thử ngay. Rồi khi ngồi xuống bàn xoay, bạn sẽ hiểu vì sao đôi tay ấy đáng nể. Đất mềm nhưng không dễ chiều. Chỉ cần mạnh tay một chút, chiếc bát có thể lệch. Chỉ cần ngập ngừng một chút, thành gốm không còn đều. Nhưng chính chiếc bát hơi méo ấy lại là một phần rất vui của trải nghiệm.

Thanh Hà không phải nơi cần vội. Sau khi thử nặn gốm, bạn có thể đi thêm Công viên Đất nung Thanh Hà gần đó, nơi nhiều công trình nổi tiếng thế giới được tái hiện bằng đất nung. Nghe thì có vẻ hơi lạ, nhưng đặt trong một ngôi làng đã sống với đất qua nhiều thế hệ, những mô hình ấy lại giống một cách để thấy đất có thể đi xa đến đâu.

Đôi tay dựng nên phố cổ: Làng mộc Kim Bồng

Qua sông Thu Bồn là tới Kim Bồng, làng mộc gắn với những ngôi nhà cổ, đình chùa và cả những công trình từng làm nên dáng vẻ Hội An. Nếu Thanh Hà là câu chuyện của đất, Kim Bồng là câu chuyện của gỗ, thứ vật liệu nhìn thì cứng, nhưng dưới tay người thợ lại có thể mềm ra thành hoa, lá, rồng, sen và những đường nét rất tinh.

Có thể bạn từng đi trong phố cổ và ngước nhìn những vì kèo, cánh cửa, bao lam hay chi tiết chạm khắc mà không nghĩ quá nhiều về chúng. Đến Kim Bồng, bạn bắt đầu nhìn lại những chi tiết ấy bằng con mắt khác. Một đường chạm nhỏ không chỉ là trang trí. Nó là thời gian, là tay nghề, là thói quen truyền từ đời này sang đời khác.

Ở làng, hãy dành thời gian xem thợ làm việc. Cái hay không nằm ở một động tác quá phô diễn, mà ở sự kiên nhẫn của từng nhát đục, từng lớp gỗ được gỡ ra, từng hình dáng dần hiện lên từ một khối vật liệu tưởng như rất im lặng. Kim Bồng là kiểu nơi khiến bạn hiểu rằng phố cổ Hội An không chỉ được xây bằng tường vàng và mái ngói, mà còn bằng rất nhiều năm tháng của nghề mộc.

Ngôi làng lặng lẽ bên sông: Làng chiếu Cẩm Kim

Nếu muốn một nơi ít bóng dáng “trình diễn” hơn, hãy sang Cẩm Kim. Ngôi làng nằm bên sông Thu Bồn, yên hơn, đời hơn, và có cảm giác như du lịch vẫn chưa kịp đánh bóng mọi thứ. Ở đây, một số gia đình vẫn dệt chiếu bằng tay từ sợi cói tự nhiên, giữ lại một nghề từng rất quen thuộc trong đời sống Việt Nam.

Tiếng khung cửi ở Cẩm Kim không ồn ào, nhưng nghe lâu lại rất cuốn. Những sợi cói được đưa qua đưa lại, dần dần thành mặt chiếu. Công việc nhìn đơn giản nhưng cần nhịp, cần sức tay và cần sự đều đặn. Khi thử dệt một đoạn ngắn, bạn sẽ thấy một chiếc chiếu bình thường ở nhà hóa ra không hề “bình thường” chút nào.

Cẩm Kim đáng ghé vì sự mộc mạc ấy. Không quá đông, không quá nhiều lớp trang trí, không cố làm người ta choáng ngợp. Chỉ có một ngôi làng, vài khung dệt, những câu chuyện nhỏ và cảm giác mình đang chạm vào một phần đời sống rất thật. Nếu Thanh Hà và Kim Bồng đã nổi tiếng hơn, Cẩm Kim là khoảng lặng đẹp để chuyến đi bớt giống một danh sách check-in.

Làm nông một buổi sáng: Làng rau Trà Quế

Hãy để dành buổi sáng đẹp nhất cho Trà Quế. Nằm giữa hai dòng Đế Võng và Cổ Cò, cách phố cổ chỉ một đoạn ngắn, ngôi làng rau này là nơi rất nhiều món ăn Hội An bắt đầu từ trước khi chúng xuất hiện trên bàn ăn. Những luống rau thơm, húng, tía tô, ngò, hành, cải xanh nằm sát nhau, xanh mướt trong ánh sáng sớm, và chỉ cần đi ngang qua thôi cũng đã thấy mùi rau dậy lên rất rõ.

Trà Quế không phải nơi bạn chỉ đứng ngoài hàng rào để ngắm. Trải nghiệm hay nhất là bước vào vườn, đội nón lá, xắn tay áo, học cuốc đất, lên luống, tưới rau bằng đôi gánh truyền thống và thử thu hoạch vài loại rau đang vào độ đẹp nhất. Những động tác ấy nhìn qua tưởng nhẹ, nhưng làm một lúc mới thấy người nông dân bắt đầu ngày mới vất vả ra sao.

Sau phần làm vườn, nhiều nhà vườn còn tổ chức nấu ăn cùng khách. Mớ rau vừa hái có thể đi thẳng vào những món địa phương như tôm hữu, bánh xèo hoặc các món cuốn. Đó là lúc bạn hiểu rõ nhất vì sao rau Trà Quế lại quan trọng với Hội An đến vậy. Nó không chỉ là phần trang trí trên đĩa. Nó là mùi thơm, độ tươi, cái giòn, cái xanh và là linh hồn rất nhẹ của nhiều món ăn phố Hội.

Trà Quế từng được UN Tourism vinh danh là một trong những Làng Du lịch Tốt nhất năm 2024, nhưng điều khiến nơi này đáng nhớ không nằm ở danh hiệu. Nó nằm ở cảm giác đạp xe qua cánh đồng lúc trời còn mát, nghe tiếng nước tưới rau, nhìn nắng lên trên những luống xanh và thấy buổi sáng của mình chậm lại một cách rất dễ chịu.

Nếu chỉ chọn một trải nghiệm làng nghề quanh Hội An, hãy để đó là một buổi sáng ở Trà Quế.

🏮Quay lại phố cổ vào buổi tối? Bạn có thể ghép ngày này với một show nghệ thuật ở Hội An như Ký Ức Hội An, hoặc quay về Đà Nẵng để lê la ăn quà ở các khu chợ.

Trước khi đi: mẹo cho cung đường làng nghề

• Đi bằng xe đạp nếu có thể. Phần lớn các làng chỉ cách phố cổ một quãng không quá xa, đường khá phẳng và dễ đi. Đạp xe qua ruộng, qua sông, qua những con đường nhỏ cũng là một nửa cái thú của hành trình.

• Buổi sáng là thời điểm đẹp nhất. Ánh sáng dịu, trời mát hơn, nghệ nhân và nông dân cũng đang bắt đầu làm việc. Riêng Trà Quế, đi sớm sẽ giúp bạn thấy làng ở nhịp tự nhiên nhất.

• Hãy đặt trước nếu muốn trải nghiệm thực hành. Nặn gốm ở Thanh Hà, làm nông và nấu ăn ở Trà Quế, hoặc các lớp thủ công nhỏ thường vui hơn nhiều khi có người hướng dẫn. Sắp xếp trước sẽ giúp bạn không bị lỡ.

• Mua từ chính người làm. Một chiếc bình nhỏ, một món gỗ chạm, một chiếc chiếu hay bó rau mua tại làng đều có ý nghĩa hơn nhiều so với một món quà lưu niệm không rõ nguồn gốc.

• Mang tiền mặt, đặc biệt là tiền lẻ, nước uống.
• Một số làng có thu phí (vé vào, hướng dẫn riêng, ...), đừng ngại hỏi trước khi tham gia sẽ giúp bạn có một trải nghiệm rõ ràng và thoải mái hơn.